Ustanovljena nagrada „Dušan Mitić Car” – Priznanje za profesionalne fotoreportere u čast velikog hroničara Niša

Dušan Mitić Car pripada uskom krugu umetnika čije je stvaralaštvo trajno oblikovalo vizuelnu kulturu Niša. Njegove fotografije nisu prateći materijal jednog vremena, one su njegov dokument. Nadimak „Car” nije bio puka dosetka niti kafanska legenda, već ime koje je označavalo autoritet, pouzdanost i prepoznatljiv pogled na svet.

Decenijama je beležio život grada – ljude, događaje, ulice, scene svakodnevice i izuzetnih trenutaka – stvarajući kolekciju crno-belih fotografija koje su postale deo kolektivnog pamćenja. Rođen i preminuo u Nišu, Car je ostao veran svom gradu, kao prostoru koji ga je oblikovao.

Njegovo stvaralaštvo obuhvata sve od kulturnih manifestacija i festivala do društvenih margina, od intimnih portreta do javnih zbivanja. Taj opus je istovremeno dokumentarni i umetnički, emotivan i uzdržan, uvek usmeren ka čoveku. Sagledavajući njegov život, karijeru i nasleđe, postaje jasno kako je jedan fotograf postao nezamenljiv hroničar grada na Nišavi.

Fotografija kao poziv

Dušan Mitić Car rođen je 9. marta 1953. godine u Nišu, u vremenu intenzivnih društvenih i urbanih promena nakon Drugog svetskog rata. Odrastao je u socijalističkoj Jugoslaviji, u gradu koji je istovremeno bio industrijski centar i kulturno čvorište ovog dela tadašnje države. Upravo taj ambijent, ispunjen kontrastima, postao je trajni okvir njegovog fotografskog interesovanja.

Fotografijom je počeo da se bavi sedamdesetih godina prošlog veka, u vreme kad fotoreportaža u Srbiji dobija na značaju. Njegovi prvi koraci bili su amaterski, ali brzo je izgradio siguran i prepoznatljiv rukopis. Do 1983. godine, kad postaje stalni fotoreporter, već je formirao stil zasnovan na crno-beloj fotografiji, jasnom kontrastu i osetljivosti za ljudsku dušu.

Sarađivao je sa „Grafitom”, „Narodnim novinama”, „Večernjim novostima” i drugim medijima, beležeći sve – od uličnih scena do značajnih javnih događaja. U tom periodu se profilisao kao fotograf koji ne beleži samo činjenice, nego ispisuje vizuelne priče. U velikoj meri samouk, oslanjao se na svoju intuiciju, strpljenje i duboku vezanost za grad u kojem je živeo.

Stvaralaštvo u gradu i sa gradom

Osamdesete i devedesete godine obeležile su puni zamah Carove karijere. Postao je jedan od prepoznatljivih likova niške urbane scene, naročito saradnjom sa niškim institucijama kulture kroz izveštavanje sa brojnih manifestacija. Kao zvanični fotograf džez festivala Nišvil, ali i decenijama pre toga beležio je koncertnu atmosferu i lica muzike, stvarajući arhivu, danas od izuzetnog značaja.

Njegove fotografije sa Nišvila ne prikazuju samo nastupe, nego su podjednako uhvatile i duh festivala: koncentraciju muzičara, reakcije publike, intimu trenutka, kao i gradnju i nastanak festivalskog prostora. Pored toga, Car je sarađivao i sa Narodnim pozorištem u Nišu, prateći predstave i glumce, iz čega su se izrodile mnogobrojne izložbe. Plodna je i njegova saradnja sa više vrsnih novinara u stvaranju reportaža o društvenim temama.

Posebno mesto u njegovom opusu zauzimaju serijali posvećeni siromaštvu i marginalizovanim zajednicama, kasnije objedinjeni pod nazivom „Knjiga bede”. Te fotografije su lišene senzacionalizma. One su svedene, saosećajne i dostojanstvene. Tokom devedesetih godina, u uslovima građanskog rata i međunarodnih sankcija, Car je ostao u Nišu, beležeći društvene proteste, ekonomsku krizu i promene u svakodnevnom životu grada.

Knjige i fotografije

Carov opus broji više hiljada fotografija, ali nekoliko celina izdvaja se kao baština njegovog rada. Monografije „Knjiga ritma”, kao i „Carski rez” posvećena Nišvilu predstavljaju vizuelnu istoriju muzičkog života Niša, dok „Knjiga bede” ostaje jedno od najpotresnijih svedočanstava o socijalnim nejednakostima u gradu.

Izlagao je u brojnim galerijama, samostalno i kolektivno, a njegove fotografije objavljivane su u mnogobrojnim časopisima. Ostao je dugo veran analognoj fotografiji, filmu i procesu koji zahteva strpljenje i promišljanje. Međutim, u digitalnoj eri njegovi portreti – hroničara Niša, umetnika i običnih ljudi – svedoče o Carovoj sposobnosti da u jednom kadru može da sažme čitavu priču.

Dušan Mitić Car - Nišvil — **Nišvil** © Car

Dušan Mitić Car - Autoportret — **Nišvil** © Car

Nadimak „Car” i kulturni uticaj

Nadimak „Car” odražavao je njegov položaj u umetničkoj fotografiji. Bio je autoritet bez nametanja, mentor bez patetike i hroničar bez distance. Sarađivao je sa brojnim kolegama i ostavio snažan uticaj na mlađe generacije fotografa.

Carevo stvaralaštvo je istovremeno kritika i svedočenje, dokument i emocija. U doba digitalne hiperprodukcije slika, njegov opus podseća na vrednost pažljivog gledanja i odgovornosti prema snimljenom trenutku. Zahvaljujući njemu, Niš je postao vidljiv kao prostor žive kulture i složene društvene stvarnosti. Kao duboko zaleđe Mediterana.

Car je bio poznat po tome što nije dolazio na otvaranja svojih izložbi i što je izbegavao intervjue. Nažalost, tako nije uspeo ni da vidi ovaj jedinstveni video zapis Vanje Kesera.

Nasleđe i Nagrada

Dušan Mitić Car preminuo je iznenada 23. oktobra 2021. godine u Nišu, u 68. godini života. Njegova smrt odjeknula je u kulturnoj javnosti, a brojni mediji i kolege podsetili su na obim i značaj njegovog stvaralaštva. Iza sebe je ostavio arhivu koja će tek da živi kroz izložbe, publikacije i sećanja onih koji su sa njim sarađivali.

Na petogodišnjicu od njegovog upokojenja, časopis Gledišta, sa podrškom članova porodice i grupom prijatelja, osniva nagradu koja će nositi njegovo ime. Nagrada „Dušan Mitić Car” namenjena je profesionalnim fotoreporterima i osmišljena je kao trajno priznanje dokumentarnoj i umetničkoj fotografiji.

Iako strukturisana u tri kategorije: crno-bela fotografija, dokumentarna fotografija i nagrada za životno delo, dodeljivaće se samo jedna nagrada godišnje, čime se naglašava njena ekskluzivnost i težina. Konkurs će biti raspisivan 9. marta, na dan Carovog rođenja, zatvaran 1. oktobra, na Dan Gledišta, a ime laureata će biti objavljivano 23. oktobra. Na dan kad je Car otputovao u večnost.

Ovom nagradom Gledišta čuvaju uspomenu na najznačajnijeg niškog fotografa, podstiču vrednosti koje je on oličavao: strpljenje, odgovornost, saosećajnost i veru u fotografiju kao oblik pamćenja. Na taj način, Dušan Mitić Car nastavlja da traje – kao ime i delo, i kao nadahnuće.